Vangaveltur um námsfræði

Mig grunar að ómældum tíma sé varið til einskis í kennslu vegna eftirfarandi forsendu: Við lærum með því að verða vitni að því hvernig aðrir gera og reynum síðan sjálf að gera sjálf (stundum í okkar eigin útfærslu). Hvernig lærum við tungumál? Með því að sjá hvernig aðrir nota tungumál og reyna á okkur sjálf í beitingu tungumálsins við aðra. Undanfarin misseri hef ég hlustað á franska útvarpsstöð í bílnum mínum á milli staða. Ég hef öðlast færni í því að greina betur á milli orða en skilningur minn á frönsku hefur lítið sem ekkert batnað vegna þess að í gegnum útvarpið hef ég engar tilvísanir um hvað sé rætt - ég veit aldrei til hvers orðin vísa nema í einstaka tilfelli þegar fluttar eru fréttir af heimsmálum í stöðluðum fréttatímum. Hins vegar er ég mun fljótari að skilja frönsku þegar ég horfi á franskar teiknimyndir án texta þar sem ég sé til hvers orð vísa og í hvaða samhengjum orð koma reglulega fyrir. Í skólum erum við látin læra tungumál með því að læra merkingu orða utanbókar eða hlusta á texta með tilvísunum. Nú held ég því síst fram að ómögulegt sé að læra tungumál með þessum hætti - heldur aðeins því að mig grunar sterklega að við lærum tungumál (og ýmsar aðrar greinar) mun hraðar og betur með því að sjá og heyra aðra nota tungumálið - til dæmis með því að kennarinn tali einvörðungu tungumálið og horft sé á myndbönd á því tungumáli sem er viðfangsefni kennslunnar. Þetta á einnig við um aðrar námsgreinar. Ég, sem almennt er afar mótfallinn fyrirlestrum, geri mér grein fyrir að hér séu komin nokkuð sterk rök fyrir fyrirlestrarforminu (með þeim fyrirvara að ekkert í náms- og kennslufræðum sé einfalt).

Sem minnir mig á annað atriði sem var rannsakað mikið á árum áður víst en er týnt og tröllum gefið hér á Íslandi hvað varðar kennslu: Við lærum í stökkum eftir að hafa tekist á við námsefni sem er svolítið fyrir ofan getu okkar - það er að segja við þurfum að reyna svolítið mikið á okkur og erum á því stigi að við náum í raun ekki að leysa viðfangsefnið í fyrstu lotu. Piaget lýsir þessu nákvæmlega svona, að óháð stigum þroska, þá læra nemendur og þroskast hvað mest þegar þeir eru að fást við efni sem er stiginu fyrir ofan þeirra hæfni. Það er óhætt að fullyrða að ekki er tekið mið af þessari staðreynd í skipulagi kennslu í skólum. Í tónlist, svo dæmi sé tekið, er kennsla miðuð út frá þessari staðreynd. Nám er byggt upp á stigum og nemendur eru sífellt að fást við það stig sem þau þurfa að reyna á sig við. Það ættu allir að kannast við þetta þroskaferli. Ástæðan fyrir því að ég fór að velta þessu fyrir mér var Gítar Hetjan (e. Guitar Hero - já þessi brandari var sérstaklega fyrir Snorra) þar sem ég var fastur, í kannski 40 mínútur, á einu lagi og gafst upp; kom þrem dögum seinn aftur og rúllaði upp laginu í fyrstu tilraun. Ferlið felur einnig í sér að nemendur þurfi tiltekinn tíma til þess að tileinka sér efni og það sé mismunandi eftir nemendum hver sá tími er. (Mig grunar að tæknibreytingar leiði til þess að gefinn sé of lítill tími til þess að nauðsynleg hugferli geti farið fram sem leiða til þroska og viðbótarhæfni.) Þannig sagði víst Bloom, sem rannsakaði þroska fólks, að munurinn á getu þeirra bestu og verstu í skólum væri einn á móti fimm - það er að segja að þeir verst stöddu þyrftu fimmfalt lengri tíma í að leysa verkefni en þeir bestu. En ef við skipulegðum nám út frá hugmyndinni um hlítarnám (learning for expertise) að þá færist þetta hlutfall niður í einn á móti tveimur á hverju námsstigi fyrir