Atorkuleysi

Dóra S. Bjarnason kennir og kallar nemendur framar í salinn, eins framarlega og mögulegt er (að undanskildum fremsta bekk en þar sátum við Gestur og hjá okkur þora nemendur ekki að sitja). Gott hjá Dóru. Ég efa það ekki að það hafi aukið um einhver prósent þá athygli sem nemendur veittu fyrirlestrinum. Dóra er nokkuð lifandi og þokkalegasti fyrirlesari sem tengir efnið mjög vel við raunveruleikann sem ætla mætti að þessir nemendur kynnu að meta. Dóra reyndi að fá viðbrögð frá nemendum. Það var eins og reynt væri að draga fram sakarjátningu hjá saklausum manni. Á endanum segir einhver eitthvað og Dóra fyllir upp í, því atorkuleysi nemenda er ekkert annað en vandræðalegt. Nú kynni einhvern að gruna að ég sé óþarflega neikvæður og sjái bara það neikvæða og áhugaleysi nemenda (sé hreinlega kominn með það á heilann). Slíkri ásökun verð ég því miður að vísa á bug því áhuguleysi nemenda er áhugavert af þeim sökum að það er fráleitt útbreiddur vandi.

Fyrirlestur sem vandamál

Fyrirlestrar fortíðarinnar, þegar fyrirlestraformið var að festast í sessi var oft á tíðum meira um vandamál en fræðimenn. Vissulega var oft fjallað um kenningar og kennisetningar en ég hef það á tilfinningunni af því sem ég hef lesið að margir fyrirlestrar hafi fremur verið um viðfangsefni og tiltekið vandamál sem þörf var á að leysa. Þannig voru fyrirlestrar settir upp: Hvernig stendur á þessu? Það eina sem til er af kenningum George Herbert Mead er einmitt í fyrirlestrarformi þar sem hann tekst á við vandamál tengsl milli huga, sjálfs og samfélags. Fyrirlestrar Nietzsche voru um tiltekin vandamál, þar á meðal þeir sem ég er að lesa núna: On the Future of our Educational Institutions. Af hverju er ég að velta þessu fyrir mér? Jú vegna þess að slíkir fyrirlestrar eru örugglega miklu meira spennandi þar sem nemandinn er leiddur að einhverju í stað þess að kennarinn lesi upp lykilatriði kenningar, skilgreini hugtök og sýni stuttlega fram á hvernig megi beita henni. Það er ekki að ástæðulausu sem fólk hefur gaman af sögum. Og þannig ættu fyrirlestrar að vera upp settir.

Háskólamenntaðir verkamenn

Kennaranemar eru verkamenn upp til hópa. Það kom mér verulega á óvart hvursu lélegir námsmenn margir kennaranemar eru. Ég átti von á því að þeir sem voru góðir námsmenn væru hvattir til að verða kennarar. Mögulega, og þá meina ég mögulega, fellur þessi vangavelta undir yfirfærsluna. Kennaranemar eru þeir sem voru góðir í bóklegum grunnskólagreinum sem þýðir ekki endilega að þeir séu góðir félagsvísindanemar á háskólastigi. Það breytir því ekki að flestir nemendur, hvort sem er fjarnemar eða staðnemar, gefa sér ekki nægilegan tíma og leggja sig ekki fram sem skyldi við nám sitt. Meira um þetta jafnt og þétt.

Uppbygging fyrirlestra

Fyrirlestur Gests var dæmigerður hvar hann talaði um kenningar samfleytt í gegnum allan tímann með smá hléi. Hljómburðurinn í fyrirlestrarsalnum (Skriða) er ekkert spes og Gestur talaði í hljóðnema. Gestur er ágætur fyrirlesari en var ekki að kveikja í nemendum með þessum fyrirlestri. Sjálfur tel ég að fyrirlesarar þurfa að vera þeim mun betri til þess að kveikja í nemendum í stórum fyrirlestrarsölum. Uppbygging fyrirlestursins var of spírölsk til þess að halda athygli nemenda. Hvað á ég við með spírölsk? Gestur tekur fyrir eitt atriði og kemur síðan að því aftur á hærra stigi og hefur þá fléttað saman öðrum hugtökum. Nemendur í þessum hópi eru rétt svo að átta sig á hugtökunum og varla það þar sem fæstir hafa líklega lesið heima. Fyrirlestrar njóta ekki mikillar virðingar í kennslustofum. Nemendur bera ekki virðing fyrir þeim sem er að tala. Ég geng með þá ímynd í höfðinu að svo hafi verið í gamla daga en mögulega er það misskilningur af minni hálfu. Það breytir þó ekki því að þannig á það að vera að nemendur sýni fyrirlesara virðingu. Gestur mætti tala hraðar svo nemendur ættu jafnvel pínulítið erfitt með að halda þræðinum – mig grunar að það gæti hjálpað þeim að fylgjast með. Vandamálið hjá mér þegar ég held fyrirlestra er ekki að nemendur fylgist ekki með heldur að þeir eigi jafnvel erfitt með að fylgja mér eftir. Það er skárra vandamál en hitt.

Power Point

Mér datt allt í einu í hug punktur sem það getur vel verið að ég hafi sett fram einhvers staðar áður en hann er alla veganna eitthvað á þessa leið: Mig grunar að það að setja niður heilar setningar í Kraftbendli (Power Point) hafi dragi úr hugsun nemenda og að eitthvað, í námslegum skilningi, gerist þegar nemendur verða sjálfir að mynda setningar í kringum stikkorð (sem var það eina sem var sett á krítartöflur hér áður fyrr). Nemendur verða að tengja saman það sem kennarinn segir við stikkorðið. Núna þurfa nemendur ekki einu sinni að gera þetta vegna þess að kennarinn er búinn að því á glærunni. Ég benti Gesti á þetta og hann var sammála og sagðist hafa lagt upp með það fyrir löngu að hafa lítið á glærunum en einhvern misst stjórn á þessu með tímanum. Í kjölfarið skar hann niður textann á öllum glærunum áður en hann notaði þær aftur fyrir annan hóp.

Tilraun um áhuga

Gestur Guðmundsson kennir, flytur fyrirlestur um kenningar Bourdieu. Við Gestur tókum okkur saman og ákváðum að gera smá tilraun. Ég settist aftast og átti að fylgjast með því hversu margir voru að fylgjast með og glósa í bækur eða á tölvurnar sínar. Viðföngin eru kennaranemar og af einhverjum ástæðum geri ég enn ríkari kröfur til þeirra um að standa sig í skóla og leggja sig fram. Kannski er ég eitthvað skrýtinn því niðurstöður rannsóknarinnar voru sláandi. Innan við helmingur var að glósa, nokkrir voru að glósa í bland við annað og nokkuð margir voru að gera eitthvað allt annað. Spjallforritið MSN var mjög áberandi, póstforrit, Uglan, Barnaland, Leikjanet, uppfærslur, fasteignavefur mbl.is og svo framvegis. Nemendur spjalla saman. Það leggst enginn fram á borðið eins og ég varð vitni að í áhorfi mínu í FG en margir eru ekki að fylgjast með. Sumir taka ekki upp námsgögn. Ég endurtek: Kennaranemar. Flettingum á mbl.is myndi fækka stórlega ef lokað væri fyrir aðgang að lýðnetinu í kennslustofum landsins. Margir nemendur eru með störu út í loftið. Kannski 10 nemendur af 50 sem eru að fylgjast með eins og maður vildi að nemendur gerðu í fyrirlestri. Mjög svipaður strúktúr eftirtektar í þessum hópi og í framhaldsskóla, sem er ekki gefið því að öllu jöfnu ætti eitthvað að síast út af nemendum sem hafa ekki áhuga á bóklegu námi við lok menntaskólans. Sem og mögulega gerist, samanber að enginn er sofandi fram á borðið. Í leikhléi spjölluðum við Gestur saman og eftir hlé var nemendum greint frá niðurstöðum rannsóknarinnar. All margir hausar snéru sér við og litu vandræðalega á nýja kennarann sem sat aftast með alvarlegan svip á andlitinu. Sumir voru hreinlega skömmustulegir. Gestur var ekkert að skammast í nemendum og sagði þeim full ljúflega að mínu mati frá því hversu léleg þau væru í því að fylgjast með og nýta sér kennslutímann. Það varð breyting eftir hlé þar sem nokkuð fleiri fylgdust með af athygli. Langtum frá allir þó. Merkilegast þótti mér að sjá að nokkrir héldu áfram að spila tölvuleiki eða vinna annað í tölvum sínum, jafnvel á meðan Gestur gerðir grein fyrir því að það væri nú ekki nógu gott og að við værum búin að koma upp um þau. Litu ekki einu sinni upp og héldu svo áfram allan seinni tímann án þess að gefa fyrirlestrinum nokkurn gaum. Stórmerkilegt og svo augljóslega stærsta vandamál skólakerfisins, það er að segja hvursu margir klukkutímar fara til einskis, kennslufræðilega séð.

Vangaveltur um námsfræði

Mig grunar að ómældum tíma sé varið til einskis í kennslu vegna eftirfarandi forsendu: Við lærum með því að verða vitni að því hvernig aðrir gera og reynum síðan sjálf að gera sjálf (stundum í okkar eigin útfærslu). Hvernig lærum við tungumál? Með því að sjá hvernig aðrir nota tungumál og reyna á okkur sjálf í beitingu tungumálsins við aðra. Undanfarin misseri hef ég hlustað á franska útvarpsstöð í bílnum mínum á milli staða. Ég hef öðlast færni í því að greina betur á milli orða en skilningur minn á frönsku hefur lítið sem ekkert batnað vegna þess að í gegnum útvarpið hef ég engar tilvísanir um hvað sé rætt - ég veit aldrei til hvers orðin vísa nema í einstaka tilfelli þegar fluttar eru fréttir af heimsmálum í stöðluðum fréttatímum. Hins vegar er ég mun fljótari að skilja frönsku þegar ég horfi á franskar teiknimyndir án texta þar sem ég sé til hvers orð vísa og í hvaða samhengjum orð koma reglulega fyrir. Í skólum erum við látin læra tungumál með því að læra merkingu orða utanbókar eða hlusta á texta með tilvísunum. Nú held ég því síst fram að ómögulegt sé að læra tungumál með þessum hætti - heldur aðeins því að mig grunar sterklega að við lærum tungumál (og ýmsar aðrar greinar) mun hraðar og betur með því að sjá og heyra aðra nota tungumálið - til dæmis með því að kennarinn tali einvörðungu tungumálið og horft sé á myndbönd á því tungumáli sem er viðfangsefni kennslunnar. Þetta á einnig við um aðrar námsgreinar. Ég, sem almennt er afar mótfallinn fyrirlestrum, geri mér grein fyrir að hér séu komin nokkuð sterk rök fyrir fyrirlestrarforminu (með þeim fyrirvara að ekkert í náms- og kennslufræðum sé einfalt).

Sem minnir mig á annað atriði sem var rannsakað mikið á árum áður víst en er týnt og tröllum gefið hér á Íslandi hvað varðar kennslu: Við lærum í stökkum eftir að hafa tekist á við námsefni sem er svolítið fyrir ofan getu okkar - það er að segja við þurfum að reyna svolítið mikið á okkur og erum á því stigi að við náum í raun ekki að leysa viðfangsefnið í fyrstu lotu. Piaget lýsir þessu nákvæmlega svona, að óháð stigum þroska, þá læra nemendur og þroskast hvað mest þegar þeir eru að fást við efni sem er stiginu fyrir ofan þeirra hæfni. Það er óhætt að fullyrða að ekki er tekið mið af þessari staðreynd í skipulagi kennslu í skólum. Í tónlist, svo dæmi sé tekið, er kennsla miðuð út frá þessari staðreynd. Nám er byggt upp á stigum og nemendur eru sífellt að fást við það stig sem þau þurfa að reyna á sig við. Það ættu allir að kannast við þetta þroskaferli. Ástæðan fyrir því að ég fór að velta þessu fyrir mér var Gítar Hetjan (e. Guitar Hero - já þessi brandari var sérstaklega fyrir Snorra) þar sem ég var fastur, í kannski 40 mínútur, á einu lagi og gafst upp; kom þrem dögum seinn aftur og rúllaði upp laginu í fyrstu tilraun. Ferlið felur einnig í sér að nemendur þurfi tiltekinn tíma til þess að tileinka sér efni og það sé mismunandi eftir nemendum hver sá tími er. (Mig grunar að tæknibreytingar leiði til þess að gefinn sé of lítill tími til þess að nauðsynleg hugferli geti farið fram sem leiða til þroska og viðbótarhæfni.) Þannig sagði víst Bloom, sem rannsakaði þroska fólks, að munurinn á getu þeirra bestu og verstu í skólum væri einn á móti fimm - það er að segja að þeir verst stöddu þyrftu fimmfalt lengri tíma í að leysa verkefni en þeir bestu. En ef við skipulegðum nám út frá hugmyndinni um hlítarnám (learning for expertise) að þá færist þetta hlutfall niður í einn á móti tveimur á hverju námsstigi fyrir

Auglýsing á forsíðu fg.is

Hvur er tilgangurinn að kynna Kaupþing banka á forsíðu FG annar en fjárhagslegur? Það er ósmekklegt af skóla að auglýsa fyrirtæki, hvort sem er gegn greiðslu eður ei.

Kynningarfundur í MH

Nú man ég ekki nafnið á kennaranum er kynnti MH fyrir mér. Meðaleinkunn nemenda sem komast inn í MH úr grunnskóla er tiltölulega há eða um 8; skólinn er því fyrir afbragðsnemendur. Skólinn er heldur stór fyrir minn smekk eða um 1150 nemendur sem getur leitt af sér vandamál þegar kemur að því að mynda skólamenningu og skólaanda. Skólinn hefur laðað að sér nemendur með listræna hæfileika um árabil og bera veggir skólans þess merki - sem er afar skemmtilegt. Íþróttaaðstaða skólans var engin en nú hefur verið bætt úr því með tveimur íþróttasölum og skvasssal - sem er frábært. Einnig er þar tækjasalur líkt og unga fólkið nú til dags stundar (einstaklingsíþróttir fyrir einstaklingshyggjufólkið). Okkur var tjáð að kennarar sem byrja við MH hætti sjaldan störfum þar og var það til marks um ágæti skólans. Ég spurði kynningarfulltrúann hvað sé að skólanum eftir lofræðuna sem haldin var og þóttu mér svörin heldur fátækleg og ótrúverðug - bara það að nemendur læra ekki heima og álag hafi aukist á kennara (sem er almennt vandamál í skólakerfinu). Bókasafn skólans var mjög glæsilegt á að líta og virtist öll aðstaða í skólanum vera til fyrirmyndar. Kennarar hafa eigin aðstöðu sem virtist fremur þröng öll eins og venja er í íslenskum skólum. Fengum ekki að sjá nýja aðstöðu fyrir kennara. Ég veit ekki nákvæmlega af hverju en mig grunar að MH sé besti eða í það minnsta skásti framhaldsskóli landsins. Það er eitthvað við skólamenninguna þar sem heillar mig; en ég hef alls ekki nægileg gögn til þess að staðfesta þennan grun minn.

Kennarafundur í FG

Haldinn var fundur í FG vegna fyrirhugaðra breytinga á lögum um skóla á Íslandi, sérstaklega er varða framhaldsskólann. Ég á enn eftir að kynna mér sjálfur breytingarnar en Magnús nokkur, kennari sem er að láni í ráðuneytinu kynnti breytingatillögurnar. Breytingar felast fyrst og fremst í eftirfarandi atriðum:

Kjarni stúdentsprófsins verður dreginn verulega saman og verða skólar sjálfir að fylla upp í og hanna eigin námsbrautir - ráðuneytið mun ekki gera það lengur. Almenn námsbraut verði 90-120 einingar.

Skólaárið er ekki lengur skilgreint í vinnustundum kennara heldur í vinnustundum nemenda, samtals 180 vinnudagar liggja að baki fullu námi framhaldsskólanema. Fullt námsár samsvarar 60 einingum og þar af leiðandi eru þrír heilir vinnudagar á bakvið hverja einingu.

Tekið er upp samræmt einingakerfi, ETCS einingar svokallaðar.

Fært er í lög að skólum ber að aðlaga sig að þörfum nemenda.

Brautarlýsingar frá skólum þurfa samþykki ráðherra.

Kennarar gerðu eftirfarandi athugasemdir:

1. Þá er búið að lengja framhaldsskólaárið enn einu sinni, nú um fimm daga án þess að fá fyrir því samþykki frá kennurum. Ráðuneytismaður segir að fulltrúar kennara hafi setið ákvörðunarfundi.

2. Ekkert talað um skyldur nemenda í lögunum en sett inn ákvæði um að skólum beri að aðlaga sig að þörfum nemenda. Nemendur orðnir mjög meðvitaðir um réttindi sín og það vantar að gera á þá opinberar kröfur. Kennarar telja að rekja megi agaleysi til þessarar meðvitundar um réttindi, samanber hótanir á borð við: Ég kæri þig,

3. Efasemdir um að kjarni 45 einingar sé nægur undirbúningur fyrir háskóla.

4. Áhyggjuer af ábyrgð á námsgagnaútgáfu. Ráðuneytismaður tók undir og ætlaði að koma athugasemd á framfæri.

Mig er farið að gruna sterklega að kennarar séu fastir í járnbúri kjaraviðræðna. Langmestur tími fór í óánægju með að lengja skuli skólaárið og hvernig allar breytingar hafi á kjör kennara. Mikil óánægja í kennurum og enginn tók til máls til þess að lýsa yfir ánægju með breytingartillögur eða segja frá því hvernig kennarar geti nýtt sér nýjan lagaramma. Ég heyrði á sumum kennurum að þeim þættu Íslendingar of fljótir til að breyta lögum, stutt sé síðan þessum lögum var síðast breytt.

Sjálfum þykja mér breytingar á skilgreiningum á skólárinu vera frábærar. Það liggja mikil sóknarfæri í því að skilgreina skólaárið sem vinnudaga nemenda. Nemendur sem leggja af hendi minni vinnu en 180 daga eiga hreinlega ekki að útksrifast með þessar nýju samræmdu einingar sem gilda innan evrópska menntasvæðisins. Ég er ósammála kennurum að það sé stórt vandamál að þessu fylgi möguleg lenging skólaársins, sem ég er ekki sannfærður um að þýði í raun lengingu á starfstíma kennara (greinin kveður á um lengingu í vinnudögum nemenda, ekki kennara). Þess fyrir utan skilst mér að skólaárið á Íslandi sé styttra en erlendis og því skrýtið að við komumst upp með að vera með ETCS einingar á styttra skólaári - það hlýtur að þurfa að bæta upp fyrir það með einhverjum hætti. Hneykslaður á ergelsi kennarar hvað þetta varðar. Ég er fyllilega sammála þeim að laun þeirra séu of lág og álag of mikið, það breytir bara engu um að þessi tiltekna lagabreyting er skynsamleg.

Ég tek undir með kennurum að ákvæði um að skólum beri að aðlaga sig að þörfum nemenda ætti ekki að vera í landslögum nema því fylgi annað ákvæði um skyldur nemenda gagnvart skólanum og samfélaginu. Löngu komið nóg af þessu trölli sem er einstaklingshyggjan og veður yfir allt.

Námsgagngaútgáfu þekki ég aðeins að litlu leyti og tel þörf á mun meira fjármagni og endurskoðun hvað hana varðar. Tek undir það. Námsgögn, þar sem ég þekki til, eru oft úrelt og langt því frá nægilega góð.

Athugasemd kennara um að 45 einingar í kjarna sé ekki nægur undirbúningur fyrir háskólanám er vafalaust réttur enda á enginn að útskrifast með minna en 90-120 einingar. Þessi athugasemd er einhver misskilningur, því skólunum er sett það markmið að undirbúa nemendur fyrir háskóla og þeir útbúa námsbrautir sem uppfylla þau skilyrði. Háskólum er það svo í sjálfsvald sett að setja inntökuskilyrði síðast þegar ég vissu. Það er enginn nokkurs staðar að segja að þessar 45 einingar séu lágmarkið sem þarf til að teljast undirbúinn fyrir háskóla. Mig grunar helst að hér séu kennarar að verja námsgreinar sínar sem mögulega bera skarðan hlut frá borði vegna þess að nemendur muni velja aðrar greinar og námsbrautir ekki bjóða upp á jafn mörg námskeið í gamla kjarnanum. Þessi breyting er mjög til batnaðar held ég. Það eina sem þarf núna er að HÍ taki sig til og setji skýr viðmið um hvað sé nauðsynlegur undirbúningur fyrir nám í skólanum á öllum sviðum. Framhaldsskólarnir aðlagi sig svo að þeim kröfum.

Ég var langt því frá ánægður með tóninn og athugasemdir kennaranna. Yfirdrifið neikvæðir og pirraðir. Ef aðstæður þeirra eru eins slakar og tónninn í þeim ber vitni eiga þeir tafarlaust að leggja niður störf þar til bót fæst á þeirra málum.

Hvernig væri nú að koma sér bara af stað í þessu núna?

Þá er ég einmitt með færslu í huganum sem ég get ekki sett á veraldarvefinn. Dæmigert. Það er svo sem ekkert verra að ígrunda eitthvað eldra hér.

Set hér niður lista yfir það sem ég á eftir að færa til bókar:

Fundur í FG með félagsmálafulltrúa.
Fundur í FG með forvarnarfulltrúa.
Fundur í FG varðandi náms- og starfsráðgjöf.
Fundur í FG með fulltrúum nemendaráðsins.
Kynningarfundur í MH.
Áheyrn í Brúarskóla.
Tímar í Kennslu Samfélagsgreina.
Kennarafundur í FG.

Áheyrn

Ég vissi það! Þetta kemur mér ekkert á óvart. Nákvæmlega ekki neitt. Það eru einfaldlega of margir nemendur á hvern kennara svo kennarinn megi beita sér með fullnægjandi hætti fyrir hvern og einn nemanda. Afleiðingin verður sú að enginn fær þá athygli og þann stuðning í kennslu sem hann þarf. Kennsluaðferðirnar nýtast ekki sem skyldi og svo framvegis. Það blasir við að fólk lærir svo mikið mun meira af því að gera en því að taka við; með því að beita en að heyra!

Myndi nokkur maður treysta skurðlækni til verka sem aðeins hefði heyrt um hvernig beita ætti hnífnum? Eða námsráðgjafa sem aldrei hefði reynt að gefa nokkrum manni ráð? Og er það ekki einmitt eitt af vandamálum menntakerfisins, að það þjálfar ekki með fullnægjandi hætti nemendur sína? Í áratugi var talað um að læknar hefðu enga þjálfun í samskiptum per se, sem er mikilvægur hluti starfsins.

Annað sem ég tók sérstaklega eftir er ég sat tvo tíma í röð var hversu ólíkum lögmálum nemendahópar fylgja. Fyrir þetta fyrirbæri kann ég ekki gott íslenskt orð. Ég er að vísa til þess hversu ólík dýnamík getur verið í nemendahópum. Einn er þögull sem gröfin meðan annar minnir fremur á fuglabjarg en nemendahóp.

Það er svo margt sem minnir á hvað nemendur eru alltof margir á hvern kennara og ætla ég aðeins að nefna eitt að sinni, því eflaust verð ég vitni að fleirum á næstunni. Það er þegar tveir til fjórir nemendur eru sérlega samræðufúsir og þurfa að tjá sig um hvert einasta atriði kennslunnar og eða námsefnisins. Þessi samræðuþörf er í sjálfu sér afar jákvæð og skemmtileg í flestum tilvikum en við núverandi aðstæður óþolandi. Hinir nemendurnir líða augljóslega fyrir hina stórkostlegu málhæfileika hinna fáu. Útkoman verður áhugaleysi og pirringur meðal hinna nemendanna, sem jafnvel fara bara að skvaldra sjálfir. Hvurnig kennarinn á að stjórna eða leiða fram hagfellda útkomu fyrir alla í slíkum hópi er mér óljóst sem stendur.

Auðvitað þarf að þjálfa samræðufúsa nemendur í því að þagna á viðeigandi stöðum, hlýða á aðra og geta sér hljóðs með kurteisislegum hætti - fyrir utan auðvitað að stundum þarf að kenna þeim fallegan talanda og skynsamlegar skoðanir! En í því felst ekki að þagga niður í þeim til þess eins að gæta jafnræðis eða kyrrðar kyrrðarinnar vegna (eða kennarans!) í kennslustofunni. Svo vill oft verða.

Dramasport

Afar skemmtilegt og minnti mig rækilega á mikilvægi þess að auka þátt leiklistar og tjáningar í skólakerfinu. Á þessari stuttu stund mátti bersýnilega greina margt sem hvert okkar gat bætt sig í hvað varðar framkomu, framsetningu og tjáningu. Og við ætlum okkur að verða kennarar! Þessir tilteknu leikir virtust mér þó vera fremur til að æfa leik og tjáningu fremur en vel til þess fallnir að kenna abstrakt inntak samtímis; fremur til þess fallnir að hrista hópinn saman og koma blóðinu af stað. Ekki að það sé ekki vel þess virði.

Hvað textana um leikræna-kennslu þóttu mér textarnir afar áhugaverðir og varð ég sjálfur yfir mig spenntur yfir því að prófa bæði heimsleikinn og einnig söguleikinn. Vinkona mín sem starfar í Brúarskóla sagði mér um daginn að það sem helst þyrfti að kenna nemendum þess skóla væri félagsfærni og ýmisleg spil væru vel til þess fallin.

Hugmyndin með verkefninu okkar Hjalta um hugtakakennslu gekk einmitt út frá þessu sjónarmiði að það megi kenna margt í einu með því að blanda saman kennsluaðferðum. Enn skemmtilegra væri samt að búa til hlutverkaspil úr siðferðikennslunni, og ætti það svið að bjóða upp á ótal möguleika hvað það varðar.

Ég gef ekki mikið fyrir gagnrýni á kennsluaðferðina sem gefur sér að leikræn-kennsla skili síður inntaki námsefnis (abstrakt) til nemenda en aðrar kennsluaðferðir, sérstaklega ekki fyrirlesturinn! Allar kennsluaðferðir eiga við þann vanda að stríða að ekki er unnt með óyggjandi hætti að tryggja það að allir læri það sem þeim er ætlað.

Kennarar sem telja það ekki sitt hlutverk að kenna LÍKA tjáningu þjást af takmarkaðri og þröngsýnni starfskenningu. Það á við um þá sem mótmæla því sterklega að taka þátt í slíkri kennslu, til dæmis ef skóli þeirra hefur sett sér stefnu um aukið vægi leiklistar og tjáningar í námi nemenda sinna. Hitt er svo annað, að mörgum kennurum dettur það síst í hug að innleiða fjölbreyttari kennsluaðferðir í starfsvenju sína, einmitt vegna þess hvursu venjubundin hin almenna starfskenning menntakerfisins er orðin; en viðurkenni fúslega að hluti vandans felst í að kennarar eru tilneyddir að kenna allt of mörgum nemendum samtímis, allt of mikið efni á allt of stuttum tíma.

Og sú gagnrýni rennir stoðum undir þær skoðanir mínar að nauðsynlegt sé að bylta ýmsu í menntakerfinu. Þar á meðal er nauðsyn þess að fjölga kennurum, kenna margt samhliða og samtímis sem mögulegt er - draga úr hólfun námsefnis og með því nýta tímann mun betur - og gæta jafnræðis hvað varðar námsgreinar og gildi þeirra fyrir nemendur og þjóðfélagið! Það er engum nemenda gerður greiði með því að kenna honum það efni sem hann annað hvort getur ekki náð tökum á eða fellur of langt utan hans áhuasviðs.

Fræðileg ígrundun

Ákveðin hugmynd sem vaknaði í kennslustund í samfélagsgreinunum um daginn situr svolítið í mér. Hún tengist félagslegri þróun kennslu. Ég man ekki tilgátuna nákvæmlega.

Ég þarf að finna mér sögubók um þróun kennslu.

Fyrsta áheyrnin i FG

Fyrsta áheyrnin var áhugaverð. Guðmundur G. kenndi félagsfræði 123 sem er hraðferð einhvers konar. Guðmundur beitti fremur hefðbundnum boðhætti til að koma boðum til skila - að fá nemendur til sætis og þögn í bekkinn. Hann meira að segja sussaði á þau. Aðferðir sem ég vill nota sem minnst en maður fær það á tilfinninguna að þessar aðferðir virki og til að nýta tímann (raunveruleikinn í skólanum ólíkt draumaheimi fyrirmyndanna) séu þær afar gagnlegar. Guðmundur beitti það sem nú má kalla hefðbundinni powerpoint kennslu með fyrirlestri og nokkrum spurningum út í bekkinn. Hann notaði bæði opnar spurningar og beindi þeim einnig að einstökum nemendum. Nemendur stóðu sig nokkuð vel í að svara - þótt svörin hafi verið grunsamlega einföld. Nemendur voru ekki allir mjög áhugasamir um efni kennslustundarinnar, andinn var meira í ætt við skylduverk fremur en skemmtun. Áberandi að strákar voru að tínast inn of seint í tímann eftir leikfimi en ekki stúlkur. Hópverkefni í seinni hluta tímans. Fjórir fjögurra manna hópar. Ég áttaði mig strax á því að kennarinn getur ekki fylgst með fullnægjandi hætti með fjórum hópum til þess að þjálfa þau og móta í samvinnu. Mjög misjafnt hvernig samvinnan gekk og fór fram í hópunum. Og aðalatriðið, um leið og þau voru ein að vinna verkefni tók ég eftir unglingamenningunni í þessum hóp sem var því miður ekki á háu plani. Metnaður var afar lítill og skilningur á verkefninu sömuleiðis. Grunnur þeirra í félagsvísindalegri hugsun var einfaldlega svo lítill að þau komust ekki að kjarna efnisins. Guðmundur átti von á því að geta leitt þau að honum í umræðum um verkefnið. Ég sá bara fyrir mér að það þyrfti að kenna þeim félagsvísindi í grunnskóla! Svo var það unglingamenningin, hversu óvandaða lífsheimspeki þau aðhyllast og komast greinilega upp með. Mig langaði helst til að breyta tímanum í kennslu í mannasiðum. Verkefnið gekk út á að skipuleggja samfélag og það var ekki einn hópur sem ekki vildi skjóta eða aflífa einhvern samfélagshóp sem var til trafala, hvort sem það voru samkynhneigðir eða eldri borgarar. Auðvitað var fæstum þeirra fúlasta alvara með ummælum sínum um að skjóta samkynhneigða en það breytir því ekki að það skortir verulega á fágun hjá þeim. Frammi á kalla stelpur á eftir hvor annarri: Drífðu þig hóran þín. Og flissa. Ég er ekki viss um að 16 ára sé aldurshópurinn sem mig langar til að kenna, nema þá að kenna þeim fyrst fágun, gagnrýnni og dýpri hugsun og einhverja lífsheimspeki.

Ég spyr mig af hverju það telst sjálfsagt að unglingar hegði sér eins óvandað og raun ber vitni.

Ég man vel eftir því að hafa verið óvandaður unglingur og að ekkert hafi verið gert í því. Hmmm...

Heimaskólinn minn: FG

Það fór svolítill tími í það að kaupa mér inniskó. Á endanum fann ég þá sem mig langaði í. Þeir voru ekki ódýrir miðað við fjárhaginn sem ég bý við. Ég fann ekki stað til að geyma þá í FG og geng því með þá í tösku á milli staða. Ég er ekki alveg búinn að ná þessu með inniskóaskólann - húsnæðið er einhvern veginn of stofnanalegt og of lítið heimilislegt til þess að ég sjái alveg kostinn við þetta. Mögulega hefur þetta áhrif á stemmninguna.

Sem minnir mig á umræðu um arkítektúr og menntun. Ég held að rými hafi talsverð áhrif á andrúmsloft í skólum og þau hlutverk eða stellingar sem við setjum okkur í. Ég hef til dæmis prófað að kenna sama námskeiðið við HÍ í stofu 101 í Odda og svo í Sal 3 í Háskólabíó og munurinn er fráleitur. Það var ekkert spes stemmning í Odda 101 en þar náðust þó smá tengsl milli mín og nemendanna, rétt eins og í Árnagarði 301 (sem heldur er ekkert spes hvað þetta varðar). En í Sal 3 í Háskólabíó er bara allt dautt. Það eru örfáir að fylgjast með þar og andrúmsloftið er þungt - ekki beint þetta síkvika og hugmyndaríka akademíska umhverfi sem maður vonast eftir.

Kennslustofurnar í FG eru augljóslega skárri en eru samt uppsettar (þessar örfáu sem ég hef séð) eins og þar séu fluttir fyrirlestrar af kennurum og nemendur taki við upplýsingum. Ekki beint sú starfskenning sem ég hef hugsað mér að vinna eftir.

Aðalbjörg er rosa fín og þægileg í samstarfi. Jákvæð og góðleg með eindæmum.

Um Hugtakaverkefnið í samfélagsgreinunum

Samstarfið milli mín og Hjalta gekk rosalega vel. Við eigum mjög auðvelt með að vinna saman, báðir frekar bjartir og léttir í huga hvað varðar verkefnið en samt metnaðarfullir. Ég finn það eftir því sem ég vann meira í verkefninu hvað mann vantar empíríska reynslu til þess að vita hvað virkar og hvað ekki fyrir þennan aldurshóp. Eða: Mig vantar upplýsingarnar um nemendahópinn til þess að ákvarða hvernig verkefnið á að vera. Svo er verkefnið svolítið hugsað eins og það séu tveir kennarar með 20 nemenda hóp um það bil en ekki einn kennari með til dæmis 25 nemendur. Við slíkar aðstæður kynni þetta verkefni að reyna verulega á kennarann. Svo grunar mig að verkefnið sé svo umfangsmikið að það verði í raun að fela meira efni í sér.

Ég er spenntur að heyra athugasemdir frá samnemendum mínum.

Um Starfskenningarverkefnið

Það vantaði betri skýringar um hver viðmið við mat á verkefninu væru. Mér leið eins og sérfræðingakennaranum sem treystir sér ekki til að undirbúa sig á 30 mínútum til að kenna bekk sem hann þekkir ekki. Ég gat aldrei sagt frá í svona stuttu máli hver starfskenningin mín er. Ég ákvað eiginlega strax að skrifa í þessum skáldlega, meðvitaða heimspekistíl því hann að mörgu leyti endurspeglar hvernig ég mun kenna og þá hugsun sem ég vill koma til skila.

Hinn stíllinn sem ég velti fyrir mér að nota var hinn tæknilegi og hefðbundni vísindastíll. Að tína til og telja upp þær heimildir, þær stefnur og kenningar sem liggja að baki starfskenningunni minni. Skila inn viðauka um hugmyndir mínar um námsmat og svo framvegis. Ég geri ekkert annað en að skrifa þessar tæknilegu greinar og hef eiginlega svikið sjálfan mig með því að brjóta ekki vísindaritgerðarformið upp nægilega oft. MA-ritgerðin mín verður alltof hefðbundin. Kannski ég reyni að brjóta hana upp héðan í frá, að minnsta kosti hvað varðar formgerð hennar.

Annars er afar skynsamlegt og gagnlegt að gera starfskenningu. Eins og Guðrún nefndi í tíma er fylgni milli starfskenningar (sérstaklega hinnar ómeðvituðu) og þess hvernig maður kennir. En eins og ég benti á í starfskenningunni minni er mikilvægt að hafa í huga grundvöllinn og þekkja margar starfskenningar, geta borið saman til að velja. Velta fyrir sér og hugleiða hvað séu góð svör og hvernig þau eiga að vera. Er hægt að hafa 5 bls. starfskenningu? Er ekki verið að kenna nemendum metnaðarleysi í starfskenningu með því að gefa í skyn að henni megi koma fyrir á 5 bls.? Spurning. Ég held að það mætti fara mun dýpra í þetta og ætti hreinlega að fara í þetta í sérstöku námskeiði. Sögu starfskenninga og ólíkar starfskenningar og hvernig megi ná markmiðum ólíkra starfskenninga sem best. Í raun þarf maður að kunna margar starfskenningar til að geta leyst margvísleg mál í skólastarfi (það eru ekki allir nemendur og hópar eins - hvað þá viðfangsefnin!).

Allt of léttur tími hjá Hafþóri

Hafþór kom og fjallaði um námskenningar. Þessi tími var alltof alltof léttur. Það var ekkert í honum sem ég hafði ekki heyrt áður varðandi námskenningar, og kenningarnar grunsamlega einfaldar - þekkingarkassar fyrir utan fólk eða hugsmíðar í höfðum fólks eða samvinnuframleiðslu í gegnum félagsleg samskipti. Ekkert greint frá hvernig þessar kenningar virka, hvernig þær séu prófaðar og svo framvegis. Kennslustíll Hafþórs var einfaldur og kannski full góðlegur, á köflum fannst mér eins og hann væri að tala við óvita. Mögulega var það vegna þess að mér þótti umfjöllunin svo fráleitt einföld. Áróðurinn fór heldur ekki á milli mála. Einföld myndbrot sýnd til stuðnings sjónarhorni Hafþórs, sem ég styð og er sammála.

Þegar fjallað er um þessar námskenningar færi betur á að skoða akademískar greinar sem endurspegla þær orðræður sem eru í gangi um nám og kennslu. Þessi kynning var nægilega einföld til þess að hvaða leikmaður sem er gæti skilið. Það er ekkert að því að gera meiri kröfur til háskólamenntaðs fólks og verðandi kennara.

Samvinnunám

Samvinnunám.

Gallar. Tímafrekt. Farið yfir minna efni miðað við tíma sem notaður er. Áhyggjur af því að nemendur kenni kannski ekki aðalatriðin. Möguleiki á því að sérfræðingahópurinn misskilji aðalatriðin. Vandamál með free-rider.

Að undanskildu vandamálinu að minna er farið yfir af efni þá virðast mér hin vandamálin öll eiga við aðrar tegundir kennslu sem og þessa. Til dæmis virðast mér þau jafnvel meira vandamál í fyrirlestrakennslu en samvinnunámi. Kjarni málsins í þessu sem og öðrum aðferðum er að kennarinn fylgist með nemendum sínum og framförum þeirra.

Annað vandamál: Að nemendur nái ekki að fylgjast með kennslu hinna því þeir eru með hugann við sína eigin kennslu. Þetta er empírísk spurning hvort þetta sé í raun og veru hamlandi eða ekki. Spurning samt hvernig eigi að prófa þetta.

Kostir. Þjálfar samvinnu. Það er mjög algengt að maður læri meira af því að kenna öðrum, aðferð sem virkar. Virkt nám og kennsla. Nemandinn er virkur að gera eitthvað. Þjálfar hugsunaferli, margs konar. Má jafnvel fjölga þeim hugsanaferlum með því að breyta forsendum samvinnunnar, í hverju samvinnan/verkefnið felst.

Þetta er samt svolítið tímafrekt, sérstaklega ef nemendur eiga að undirbúa sig í tímanum (lesa og þess háttar). Eilífa vandamálið með hversu misfljótir nemendur eru. Ég er ekki búinn að finna lausn á því.

Dægumenning í kennslu

Blasir við að það sé auðvelt að nota dægurmenningu í félagsfræðikennslu, og kannski sérstaklega í samfélagsfræðum almennt. Held að þetta sé mjög sniðugt, ekki bara til að fanga athyglina heldur er einfaldlega margt sem má kynna og nota á sniðugan hátt til þess að kenna hugtök og líkön í félagsfræði.

Það sem angrar mig er hættan að efnið sem maður kennir þeim leiða þau inn á brautir tiltekinna habitusa sem hafi áhrif á hegðun þeirra sem maður sækist ekkert sérstaklega eftir. Til dæmis svona white trash efni sem er afar vinsælt hjá krökkum. Simpson er ekki beint þættir sem hvetja til metnaðar eða þess að auka við gáfnafar sitt, og nóg er af dægurmenningu af þeirri tegund. Með því að kenna Simpson, jafnvel þótt maður geri það á sniðugan hátt er maður að bæta við á vogarskálar hinnar heiladauðu afþreyingarmenningar. En auðvitað má kannski nota þetta sem tækifæri til að gagnrýna Simpsons eða benda á satíruna sem er í þáttunum sem fer framhjá svo mörgum.

Það sem heillar mig sérstaklega er að nota dægurmenningu fyrri tíma eða svona jaðar-dægurmenningu (Manga myndir, vandaðar kvikmyndir og svo framvegis). Kynna þannig fyrir nemendum efni sem leiðir þau kannski inn á brautir svona ögn meira spennandi habitusa en white trash.

Mjög sniðugt að nota dægurmenningu í lífsleikni sem verkefni í gagnrýni, eða heimspeki - sérstaklega þá lífsheimspeki, þekkingarfræði og siðfræði.

En það má líka nota dægurmenningu til þess að þjálfa félagsfræði. Æi ég skrifaði eitthvað í glósubókina sem ég vill bæta við hérna.