Áheyrn

Ég vissi það! Þetta kemur mér ekkert á óvart. Nákvæmlega ekki neitt. Það eru einfaldlega of margir nemendur á hvern kennara svo kennarinn megi beita sér með fullnægjandi hætti fyrir hvern og einn nemanda. Afleiðingin verður sú að enginn fær þá athygli og þann stuðning í kennslu sem hann þarf. Kennsluaðferðirnar nýtast ekki sem skyldi og svo framvegis. Það blasir við að fólk lærir svo mikið mun meira af því að gera en því að taka við; með því að beita en að heyra!

Myndi nokkur maður treysta skurðlækni til verka sem aðeins hefði heyrt um hvernig beita ætti hnífnum? Eða námsráðgjafa sem aldrei hefði reynt að gefa nokkrum manni ráð? Og er það ekki einmitt eitt af vandamálum menntakerfisins, að það þjálfar ekki með fullnægjandi hætti nemendur sína? Í áratugi var talað um að læknar hefðu enga þjálfun í samskiptum per se, sem er mikilvægur hluti starfsins.

Annað sem ég tók sérstaklega eftir er ég sat tvo tíma í röð var hversu ólíkum lögmálum nemendahópar fylgja. Fyrir þetta fyrirbæri kann ég ekki gott íslenskt orð. Ég er að vísa til þess hversu ólík dýnamík getur verið í nemendahópum. Einn er þögull sem gröfin meðan annar minnir fremur á fuglabjarg en nemendahóp.

Það er svo margt sem minnir á hvað nemendur eru alltof margir á hvern kennara og ætla ég aðeins að nefna eitt að sinni, því eflaust verð ég vitni að fleirum á næstunni. Það er þegar tveir til fjórir nemendur eru sérlega samræðufúsir og þurfa að tjá sig um hvert einasta atriði kennslunnar og eða námsefnisins. Þessi samræðuþörf er í sjálfu sér afar jákvæð og skemmtileg í flestum tilvikum en við núverandi aðstæður óþolandi. Hinir nemendurnir líða augljóslega fyrir hina stórkostlegu málhæfileika hinna fáu. Útkoman verður áhugaleysi og pirringur meðal hinna nemendanna, sem jafnvel fara bara að skvaldra sjálfir. Hvurnig kennarinn á að stjórna eða leiða fram hagfellda útkomu fyrir alla í slíkum hópi er mér óljóst sem stendur.

Auðvitað þarf að þjálfa samræðufúsa nemendur í því að þagna á viðeigandi stöðum, hlýða á aðra og geta sér hljóðs með kurteisislegum hætti - fyrir utan auðvitað að stundum þarf að kenna þeim fallegan talanda og skynsamlegar skoðanir! En í því felst ekki að þagga niður í þeim til þess eins að gæta jafnræðis eða kyrrðar kyrrðarinnar vegna (eða kennarans!) í kennslustofunni. Svo vill oft verða.

Dramasport

Afar skemmtilegt og minnti mig rækilega á mikilvægi þess að auka þátt leiklistar og tjáningar í skólakerfinu. Á þessari stuttu stund mátti bersýnilega greina margt sem hvert okkar gat bætt sig í hvað varðar framkomu, framsetningu og tjáningu. Og við ætlum okkur að verða kennarar! Þessir tilteknu leikir virtust mér þó vera fremur til að æfa leik og tjáningu fremur en vel til þess fallnir að kenna abstrakt inntak samtímis; fremur til þess fallnir að hrista hópinn saman og koma blóðinu af stað. Ekki að það sé ekki vel þess virði.

Hvað textana um leikræna-kennslu þóttu mér textarnir afar áhugaverðir og varð ég sjálfur yfir mig spenntur yfir því að prófa bæði heimsleikinn og einnig söguleikinn. Vinkona mín sem starfar í Brúarskóla sagði mér um daginn að það sem helst þyrfti að kenna nemendum þess skóla væri félagsfærni og ýmisleg spil væru vel til þess fallin.

Hugmyndin með verkefninu okkar Hjalta um hugtakakennslu gekk einmitt út frá þessu sjónarmiði að það megi kenna margt í einu með því að blanda saman kennsluaðferðum. Enn skemmtilegra væri samt að búa til hlutverkaspil úr siðferðikennslunni, og ætti það svið að bjóða upp á ótal möguleika hvað það varðar.

Ég gef ekki mikið fyrir gagnrýni á kennsluaðferðina sem gefur sér að leikræn-kennsla skili síður inntaki námsefnis (abstrakt) til nemenda en aðrar kennsluaðferðir, sérstaklega ekki fyrirlesturinn! Allar kennsluaðferðir eiga við þann vanda að stríða að ekki er unnt með óyggjandi hætti að tryggja það að allir læri það sem þeim er ætlað.

Kennarar sem telja það ekki sitt hlutverk að kenna LÍKA tjáningu þjást af takmarkaðri og þröngsýnni starfskenningu. Það á við um þá sem mótmæla því sterklega að taka þátt í slíkri kennslu, til dæmis ef skóli þeirra hefur sett sér stefnu um aukið vægi leiklistar og tjáningar í námi nemenda sinna. Hitt er svo annað, að mörgum kennurum dettur það síst í hug að innleiða fjölbreyttari kennsluaðferðir í starfsvenju sína, einmitt vegna þess hvursu venjubundin hin almenna starfskenning menntakerfisins er orðin; en viðurkenni fúslega að hluti vandans felst í að kennarar eru tilneyddir að kenna allt of mörgum nemendum samtímis, allt of mikið efni á allt of stuttum tíma.

Og sú gagnrýni rennir stoðum undir þær skoðanir mínar að nauðsynlegt sé að bylta ýmsu í menntakerfinu. Þar á meðal er nauðsyn þess að fjölga kennurum, kenna margt samhliða og samtímis sem mögulegt er - draga úr hólfun námsefnis og með því nýta tímann mun betur - og gæta jafnræðis hvað varðar námsgreinar og gildi þeirra fyrir nemendur og þjóðfélagið! Það er engum nemenda gerður greiði með því að kenna honum það efni sem hann annað hvort getur ekki náð tökum á eða fellur of langt utan hans áhuasviðs.

Fræðileg ígrundun

Ákveðin hugmynd sem vaknaði í kennslustund í samfélagsgreinunum um daginn situr svolítið í mér. Hún tengist félagslegri þróun kennslu. Ég man ekki tilgátuna nákvæmlega.

Ég þarf að finna mér sögubók um þróun kennslu.

Fyrsta áheyrnin i FG

Fyrsta áheyrnin var áhugaverð. Guðmundur G. kenndi félagsfræði 123 sem er hraðferð einhvers konar. Guðmundur beitti fremur hefðbundnum boðhætti til að koma boðum til skila - að fá nemendur til sætis og þögn í bekkinn. Hann meira að segja sussaði á þau. Aðferðir sem ég vill nota sem minnst en maður fær það á tilfinninguna að þessar aðferðir virki og til að nýta tímann (raunveruleikinn í skólanum ólíkt draumaheimi fyrirmyndanna) séu þær afar gagnlegar. Guðmundur beitti það sem nú má kalla hefðbundinni powerpoint kennslu með fyrirlestri og nokkrum spurningum út í bekkinn. Hann notaði bæði opnar spurningar og beindi þeim einnig að einstökum nemendum. Nemendur stóðu sig nokkuð vel í að svara - þótt svörin hafi verið grunsamlega einföld. Nemendur voru ekki allir mjög áhugasamir um efni kennslustundarinnar, andinn var meira í ætt við skylduverk fremur en skemmtun. Áberandi að strákar voru að tínast inn of seint í tímann eftir leikfimi en ekki stúlkur. Hópverkefni í seinni hluta tímans. Fjórir fjögurra manna hópar. Ég áttaði mig strax á því að kennarinn getur ekki fylgst með fullnægjandi hætti með fjórum hópum til þess að þjálfa þau og móta í samvinnu. Mjög misjafnt hvernig samvinnan gekk og fór fram í hópunum. Og aðalatriðið, um leið og þau voru ein að vinna verkefni tók ég eftir unglingamenningunni í þessum hóp sem var því miður ekki á háu plani. Metnaður var afar lítill og skilningur á verkefninu sömuleiðis. Grunnur þeirra í félagsvísindalegri hugsun var einfaldlega svo lítill að þau komust ekki að kjarna efnisins. Guðmundur átti von á því að geta leitt þau að honum í umræðum um verkefnið. Ég sá bara fyrir mér að það þyrfti að kenna þeim félagsvísindi í grunnskóla! Svo var það unglingamenningin, hversu óvandaða lífsheimspeki þau aðhyllast og komast greinilega upp með. Mig langaði helst til að breyta tímanum í kennslu í mannasiðum. Verkefnið gekk út á að skipuleggja samfélag og það var ekki einn hópur sem ekki vildi skjóta eða aflífa einhvern samfélagshóp sem var til trafala, hvort sem það voru samkynhneigðir eða eldri borgarar. Auðvitað var fæstum þeirra fúlasta alvara með ummælum sínum um að skjóta samkynhneigða en það breytir því ekki að það skortir verulega á fágun hjá þeim. Frammi á kalla stelpur á eftir hvor annarri: Drífðu þig hóran þín. Og flissa. Ég er ekki viss um að 16 ára sé aldurshópurinn sem mig langar til að kenna, nema þá að kenna þeim fyrst fágun, gagnrýnni og dýpri hugsun og einhverja lífsheimspeki.

Ég spyr mig af hverju það telst sjálfsagt að unglingar hegði sér eins óvandað og raun ber vitni.

Ég man vel eftir því að hafa verið óvandaður unglingur og að ekkert hafi verið gert í því. Hmmm...

Heimaskólinn minn: FG

Það fór svolítill tími í það að kaupa mér inniskó. Á endanum fann ég þá sem mig langaði í. Þeir voru ekki ódýrir miðað við fjárhaginn sem ég bý við. Ég fann ekki stað til að geyma þá í FG og geng því með þá í tösku á milli staða. Ég er ekki alveg búinn að ná þessu með inniskóaskólann - húsnæðið er einhvern veginn of stofnanalegt og of lítið heimilislegt til þess að ég sjái alveg kostinn við þetta. Mögulega hefur þetta áhrif á stemmninguna.

Sem minnir mig á umræðu um arkítektúr og menntun. Ég held að rými hafi talsverð áhrif á andrúmsloft í skólum og þau hlutverk eða stellingar sem við setjum okkur í. Ég hef til dæmis prófað að kenna sama námskeiðið við HÍ í stofu 101 í Odda og svo í Sal 3 í Háskólabíó og munurinn er fráleitur. Það var ekkert spes stemmning í Odda 101 en þar náðust þó smá tengsl milli mín og nemendanna, rétt eins og í Árnagarði 301 (sem heldur er ekkert spes hvað þetta varðar). En í Sal 3 í Háskólabíó er bara allt dautt. Það eru örfáir að fylgjast með þar og andrúmsloftið er þungt - ekki beint þetta síkvika og hugmyndaríka akademíska umhverfi sem maður vonast eftir.

Kennslustofurnar í FG eru augljóslega skárri en eru samt uppsettar (þessar örfáu sem ég hef séð) eins og þar séu fluttir fyrirlestrar af kennurum og nemendur taki við upplýsingum. Ekki beint sú starfskenning sem ég hef hugsað mér að vinna eftir.

Aðalbjörg er rosa fín og þægileg í samstarfi. Jákvæð og góðleg með eindæmum.

Um Hugtakaverkefnið í samfélagsgreinunum

Samstarfið milli mín og Hjalta gekk rosalega vel. Við eigum mjög auðvelt með að vinna saman, báðir frekar bjartir og léttir í huga hvað varðar verkefnið en samt metnaðarfullir. Ég finn það eftir því sem ég vann meira í verkefninu hvað mann vantar empíríska reynslu til þess að vita hvað virkar og hvað ekki fyrir þennan aldurshóp. Eða: Mig vantar upplýsingarnar um nemendahópinn til þess að ákvarða hvernig verkefnið á að vera. Svo er verkefnið svolítið hugsað eins og það séu tveir kennarar með 20 nemenda hóp um það bil en ekki einn kennari með til dæmis 25 nemendur. Við slíkar aðstæður kynni þetta verkefni að reyna verulega á kennarann. Svo grunar mig að verkefnið sé svo umfangsmikið að það verði í raun að fela meira efni í sér.

Ég er spenntur að heyra athugasemdir frá samnemendum mínum.

Um Starfskenningarverkefnið

Það vantaði betri skýringar um hver viðmið við mat á verkefninu væru. Mér leið eins og sérfræðingakennaranum sem treystir sér ekki til að undirbúa sig á 30 mínútum til að kenna bekk sem hann þekkir ekki. Ég gat aldrei sagt frá í svona stuttu máli hver starfskenningin mín er. Ég ákvað eiginlega strax að skrifa í þessum skáldlega, meðvitaða heimspekistíl því hann að mörgu leyti endurspeglar hvernig ég mun kenna og þá hugsun sem ég vill koma til skila.

Hinn stíllinn sem ég velti fyrir mér að nota var hinn tæknilegi og hefðbundni vísindastíll. Að tína til og telja upp þær heimildir, þær stefnur og kenningar sem liggja að baki starfskenningunni minni. Skila inn viðauka um hugmyndir mínar um námsmat og svo framvegis. Ég geri ekkert annað en að skrifa þessar tæknilegu greinar og hef eiginlega svikið sjálfan mig með því að brjóta ekki vísindaritgerðarformið upp nægilega oft. MA-ritgerðin mín verður alltof hefðbundin. Kannski ég reyni að brjóta hana upp héðan í frá, að minnsta kosti hvað varðar formgerð hennar.

Annars er afar skynsamlegt og gagnlegt að gera starfskenningu. Eins og Guðrún nefndi í tíma er fylgni milli starfskenningar (sérstaklega hinnar ómeðvituðu) og þess hvernig maður kennir. En eins og ég benti á í starfskenningunni minni er mikilvægt að hafa í huga grundvöllinn og þekkja margar starfskenningar, geta borið saman til að velja. Velta fyrir sér og hugleiða hvað séu góð svör og hvernig þau eiga að vera. Er hægt að hafa 5 bls. starfskenningu? Er ekki verið að kenna nemendum metnaðarleysi í starfskenningu með því að gefa í skyn að henni megi koma fyrir á 5 bls.? Spurning. Ég held að það mætti fara mun dýpra í þetta og ætti hreinlega að fara í þetta í sérstöku námskeiði. Sögu starfskenninga og ólíkar starfskenningar og hvernig megi ná markmiðum ólíkra starfskenninga sem best. Í raun þarf maður að kunna margar starfskenningar til að geta leyst margvísleg mál í skólastarfi (það eru ekki allir nemendur og hópar eins - hvað þá viðfangsefnin!).

Allt of léttur tími hjá Hafþóri

Hafþór kom og fjallaði um námskenningar. Þessi tími var alltof alltof léttur. Það var ekkert í honum sem ég hafði ekki heyrt áður varðandi námskenningar, og kenningarnar grunsamlega einfaldar - þekkingarkassar fyrir utan fólk eða hugsmíðar í höfðum fólks eða samvinnuframleiðslu í gegnum félagsleg samskipti. Ekkert greint frá hvernig þessar kenningar virka, hvernig þær séu prófaðar og svo framvegis. Kennslustíll Hafþórs var einfaldur og kannski full góðlegur, á köflum fannst mér eins og hann væri að tala við óvita. Mögulega var það vegna þess að mér þótti umfjöllunin svo fráleitt einföld. Áróðurinn fór heldur ekki á milli mála. Einföld myndbrot sýnd til stuðnings sjónarhorni Hafþórs, sem ég styð og er sammála.

Þegar fjallað er um þessar námskenningar færi betur á að skoða akademískar greinar sem endurspegla þær orðræður sem eru í gangi um nám og kennslu. Þessi kynning var nægilega einföld til þess að hvaða leikmaður sem er gæti skilið. Það er ekkert að því að gera meiri kröfur til háskólamenntaðs fólks og verðandi kennara.